Przedmowa

Mam przyjemność przedstawić piętnasty raport roczny Europejskiej Rady ds. Ryzyka Systemowego (ERRS), obejmujący okres od 1 kwietnia 2025 do 31 marca 2026. ERRS ma statutowy obowiązek sporządzać raport roczny w celu zapewniania przejrzystości i rozliczalności. Raport opisuje, jak ERRS wypełniała swoje zadanie, polegające na wykrywaniu i ograniczaniu zagrożeń systemowych dla stabilności finansowej w Unii Europejskiej oraz składaniu sprawozdań z działalności Parlamentowi Europejskiemu, Radzie Unii Europejskiej i opinii publicznej.

W omawianym okresie otoczenie globalne było wyjątkowo niepewne. Napięcia geopolityczne, ponowne tarcia handlowe i podwyższona niepewność co do środków z zakresu polityki nadal kształtowały warunki makrofinansowe w Unii Europejskiej (UE). Niemniej gospodarka i system finansowy Europy wykazały odporność w obliczu tych wyzwań. Zachowanie tej odporności nadal ma ogromne znaczenie, ponieważ zagrożenia dla stabilności finansowej utrzymują się na podwyższonym poziomie. ERRS koncentrowała się na dwóch kluczowych czynnikach, które mogą wystawić tę odporność na trudną próbę: ryzyku makroekonomicznym i ryzyku rynkowym.

Do kluczowych osiągnięć w omawianym okresie należały działania następcze w związku z raportem grupy wysokiego szczebla ds. przeglądu ERRS. W czerwcu 2025 Rada Generalna ERRS wyraziła zgodę na przejście do bardziej całościowej oceny ryzyka i źródeł podatności na zagrożenia oraz na propagowanie ogólnosystemowego podejścia do polityki makroostrożnościowej. Oznaczało to koncentrację zarówno na samych podmiotach, jak i na wszelkich działaniach kluczowych dla stabilności finansowej. Ta zmiana podejścia obejmuje stworzenie zdolności przeprowadzania ogólnosystemowych testów warunków skrajnych typu top‑down oraz włączenie analizy nastawienia polityki makroostrożnościowej do regularnych ocen ERRS.

ERRS opublikowała raport na temat kryptoaktywów i zdecentralizowanych finansów oraz ich wpływu na stabilność finansową. Przyjęła także zalecenie w sprawie schematów stabilnych kryptowalut z wieloma emitentami, w tym z państwa trzeciego. Schematy tego typu nieodłącznie wiążą się z podatnością na zagrożenia, która stwarza wyraźne ryzyko dla stabilności finansowej UE. Ważne jest zatem, by wszystkie odpowiednie organy, takie jak Komisja Europejska, Europejskie Urzędy Nadzoru i krajowe organy nadzoru, podjęły działania zgodnie z tym nowym zaleceniem ERRS.

Przy analizie zagrożeń dla stabilności finansowej Rada przyjmuje międzysektorowe i ogólnounijne podejście, co można zaobserwować w wielu innych raportach ERRS opublikowanych w omawianym okresie. Raport pt. „EU Non‑bank Financial Intermediation Risk Monitor 2025” zapewnia kompleksową, ogólnosystemową ocenę źródeł podatności na zagrożenia w sektorze funduszy inwestycyjnych. Wskazuje na wysokie wykorzystanie dźwigni finansowej, utrzymujące się ryzyko płynnościowe i zacieśniające się powiązania. Dwa raporty ERRS opracowane wspólnie z EBC – na temat zagrożeń dla stabilności finansowej wynikających z powiązań między bankami a niebankowymi podmiotami pośrednictwa finansowego i na temat zagrożeń wynikających z fragmentacji gospodarki światowej – analizują, jak szoki mogą rozprzestrzeniać się między sektorami i krajami oraz jak sytuacja geopolityczna, niepewność co do polityki i fragmentacja mogą potęgować ryzyko systemowe. Ponadto raport Doradczego Komitetu Naukowego w sprawie sztucznej inteligencji i ryzyka systemowego przedstawia perspektywiczne spojrzenie na to, jak zmiany technologiczne mogą nasilać istniejącą podatność na zagrożenia lub stwarzać nowe źródła ryzyka systemowego.

Prace ERRS opierają się na zaangażowaniu i fachowej wiedzy wielu osób z instytucji będących członkami ERRS, organów doradczych i Sekretariatu ERRS. Pragnę podziękować wielu członkom społeczności ERRS, którzy wnieśli wkład do jej prac. Chciałabym także pożegnać Pabla Hernándeza de Cos i bardzo podziękować mu za pełnienie funkcji przewodniczącego Doradczego Komitetu Technicznego. Dziękuję również Máriowi Centenowi, prezesowi Banco de Portugal, i José Manuelowi Campie, przewodniczącemu Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego, za ich wkład w prace Rady Generalnej i Komitetu Sterującego. Jestem także wdzięczna Klaasowi Knotowi, prezesowi De Nederlandsche Bank, za jego cenną pomoc i zaangażowanie na stanowisku członka Rady Generalnej.

Christine Lagarde
Przewodnicząca Europejskiej Rady ds. Ryzyka Systemowego

Synteza

Raport roczny dotyczy okresu od 1 kwietnia 2025 do 31 marca 2026.

W tym okresie Europejska Rada ds. Ryzyka Systemowego (ERRS) wykonywała swoje regularne działania, w ramach których wykrywała i oceniała źródła podatności na zagrożenia i ryzyko dla stabilności finansowej.

Zagrożenia dla stabilności finansowej w UE pozostawały podwyższone przez cały 2025 i na początku 2026, ale system finansowy jako całość wykazał odporność. W omawianym okresie obraz stabilności finansowej w UE kształtowały niezwykle niepewne warunki zewnętrzne. Napięcia handlowe i geopolityczne odbijały się na rynkach finansowych i gospodarce. Do złagodzenia niepewności co do polityki w drugim półroczu 2025 przyczyniło się rozwiązanie pewnych sporów handlowych i zawarcie nowych umów handlowych, jednak powrót napięć geopolitycznych na Bliskim Wschodzie na początku 2026 doprowadził do nasilenia ryzyka osłabienia wzrostu gospodarczego. Mimo globalnych czynników spowalniających warunki finansowe i gospodarcze w UE ogólnie pozostały dość korzystne. To wspierało bilanse gospodarstw domowych i przedsiębiorstw na poziomie zagregowanym i pozwoliło ograniczyć straty kredytowe w dobrze dokapitalizowanym i rentownym systemie bankowym. Niebankowe instytucje finansowe były w stanie zamortyzować zmienność rynkową i kluczowa infrastruktura finansowa dalej działała sprawnie, nawet w obliczu podwyższonego ryzyka cybernetycznego i geopolitycznego. Ta odporność systemu finansowego podkreśla korzyści, jakie przyniosło wzmocnienie ram regulacyjnych w następstwie kryzysu. Niemniej nadal konieczne jest uważne monitorowanie skoncentrowanych ekspozycji (np. na konkretne sektory, klasy aktywów i rynki finansowania), ryzyka rynkowego i płynnościowego oraz prawdopodobieństwa nagłych zmian apetytu na ryzyko.

Jeśli chodzi o perspektywy na przyszłość, szereg niekorzystnych scenariuszy mógłby zagrozić stabilności finansowej poprzez nasilenie istniejącej podatności na zagrożenia. Eskalacja konfliktów na Bliskim Wschodzie lub pogorszenie światowego nastawienia do ryzyka mogłyby doprowadzić do gwałtownych i niekontrolowanych korekt rynkowych, mogących oddziaływać na gospodarkę realną za sprawą niższego poziomu zaufania i wyższych kosztów finansowania. Presja wynikająca z wyższych cen surowców i pojawiającej się fragmentacji łańcuchów dostaw pod koniec omawianego okresu ponownie uwidoczniła wrażliwość systemu finansowego na szoki globalne i ryzyko gwałtownej zmiany wycen na rynkach finansowych, a także oczekiwania inflacyjne. Instytucje finansowe mogłyby mierzyć się z większymi ograniczeniami w zakresie finansowania i płynności, spowodowanymi po części dalszym potencjalnym przeszacowaniem stóp procentowych, a także rozprzestrzenianiem się skutków w różnych krajach i sektorach. Jednocześnie słabe perspektywy wzrostu gospodarczego w średnim okresie, wysoki dług publiczny w części państw członkowskich UE i rosnące wydatki związane z bezpieczeństwem ograniczają pole manewru w polityce fiskalnej i nasilają obawy dotyczące zdolności do obsługi zadłużenia. Ponadto zagrożenia cybernetyczne mogłyby istotnie zakłócić krytyczną infrastrukturę finansową i ciągłość operacyjną. Ryzyko dla perspektyw makrofinansowych jest ściśle powiązane ze źródłami podatności na zagrożenia w sektorze finansowym, które mogą wzajemnie się potęgować i zwiększać ogólne ryzyko systemowe.

W 2025 ERRS dalej monitorowała ryzyka wynikające z sektora niebankowego pośrednictwa finansowego. W raporcie pt. „EU Non-bank Financial Intermediation Risk Monitor 2025” podkreślono nasilanie się cyklicznej i strukturalnej podatności na zagrożenia, utrzymujące się systemowe ryzyko płynnościowe, wysokie wykorzystanie dźwigni finansowej i zacieśniające się powiązania w sektorze niebankowego pośrednictwa finansowego, rosnącą koncentrację ekspozycji i powiązania transgraniczne^[1]. Te czynniki zidentyfikowano w ramach dogłębnej analizy współzależności między prywatnymi rynkami finansowymi a sektorem bankowym, dźwigni finansowej w funduszach hedgingowych, funduszy inwestycyjnych specjalizujących się w nieruchomościach i instytucji finansowych typu „captive”, a także za sprawą tematycznych prac związanych z niedawnymi okresami napięć rynkowych, reformami systemów emerytalnych i sekurytyzacją syntetyczną.

W 2025 ERRS dalej rozwijała też zestaw narzędzi do ogólnosystemowych testów warunków skrajnych. Opracowała dla Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA) scenariusze szokowe do sektorowych testów warunków skrajnych, a konkretnie do wytycznych w sprawie stress testów dotyczących funduszy rynku pieniężnego w 2025 i do testu warunków skrajnych dla partnerów centralnych w 2026. Te scenariusze szokowe uwzględniają ryzyko zdarzeń skrajnych wynikające ze zwiększonych napięć geopolitycznych, wstrząsów związanych z cenami surowców i inflacją, nagłych korekt cen aktywów i powiązanych napięć płynnościowych. Równolegle ERRS postanowiła także opracować narzędzie do testów warunków skrajnych typu top‑down dla systemu finansowego UE, rozwijając stosowany przez EBC model Interconnected System‑wide stress test Analytics (ISA). To narzędzie będzie wykorzystywane do oceny mechanizmów wzmacniających, zarówno w obrębie sektorów, jak i między nimi, we wspólnych scenariuszach, a także na potrzeby częstszych i bardziej elastycznych ocen ryzyka w ramach całego systemu.

ERRS kontynuowała także prace nad kilkoma ważnymi tematami z zakresu polityki międzysektorowej i transgranicznej. W czerwcu 2025 Rada Generalna podkreśliła znaczenie ogólnosystemowej perspektywy przy wypełnianiu mandatu ERRS dotyczącego sprawowania nadzoru makroostrożnościowego nad systemem finansowym UE i przyczyniania się w ten sposób do przeciwdziałania ryzykom systemowym dla stabilności finansowej lub ograniczania tych ryzyk^[2],[3].

Jednym z celów ERRS jest pomoc w rozwiązaniu problemu narastania podatności na zagrożenia i ryzyka, które wpływają na europejski system finansowy jako całość. W związku z tym ERRS nadal aktywnie uczestniczyła w pracach dwóch ogólnoeuropejskich grup utworzonych z myślą o wyeliminowaniu źródeł podatności na zagrożenia związanych z cyberprzestrzenią, które mogą oddziaływać na system finansowy. Rada udoskonaliła i usprawniła także swój model „growth‑at‑risk”, który jest częścią zestawu narzędzi do oceny nastawienia polityki makroostrożnościowej członków ERRS.

W omawianym okresie ERRS zajmowała się również, zgodnie z podejściem do prac opartym na rodzajach działalności, wieloma różnymi tematami z myślą o wzmocnieniu ram regulacyjnych. Stosownie do sytuacji przyjmowała przy tym perspektywę ogólnosystemową lub sektorową. W kwestiach sekurytyzacji i kryptoaktywów ERRS podkreśliła swoje obawy dotyczące wniosku Komisji Europejskiej, by w ramach dla prostej, przejrzystej i standardowej sekurytyzacji syntetycznej zezwolić zakładom ubezpieczeń i zakładom reasekuracji na udzielanie gwarancji stanowiących ochronę kredytową nierzeczywistą. ERRS wydała również zalecenie w sprawie schematów stabilnych kryptowalut z wieloma emitentami, w tym z państwa trzeciego, w którym wezwała Komisję do nieuznawania tych schematów za dozwolone w obecnych ramach rozporządzenia MiCA^[4] albo, w przeciwnym razie, stworzenia odpowiednich zabezpieczeń w celu ograniczenia ryzyka dla stabilności finansowej wynikającego z takich schematów. Jeśli chodzi o kwestię rozliczania centralnego, ERRS udzieliła odpowiedzi na dwie konsultacje ESMA. Pierwsza dotyczyła progów rozliczania. ERRS poparła ogólne podejście ESMA do rekalibracji progów rozliczania i z zadowoleniem odnotowała ustrukturyzowane, oparte na danych podejście, stanowiące fundament konsultacji. W drugiej konsultacji, dotyczącej wymogów w zakresie przejrzystości depozytu zabezpieczającego, ERRS poparła zwiększenie przejrzystości w całym łańcuchu rozliczeniowym. ERRS doradzała także Europejskiemu Urzędowi Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych w sprawie wytycznych dotyczących uprawnień nadzorczych służących zaradzeniu słabościom w zakresie płynności. Ponadto przeanalizowała możliwość ustanowienia środków dotyczących kredytobiorców w odniesieniu do rynku nieruchomości komercyjnych za sprawą trzech potencjalnych instrumentów, mianowicie: (i) środka dotyczącego napięć w zakresie dochodów na poziomie przedsiębiorstwa, który określałby zdolność kredytobiorcy do obsługi długu, (ii) środka dotyczącego napięć w zakresie finansowania na poziomie przedsiębiorstwa, który mógłby ograniczać nadmierną dźwignię finansową, oraz (iii) środka dotyczącego napięć w zakresie zabezpieczeń, który mógłby mieć formę minimalnych poziomów pokrycia należności zabezpieczeniem (LTV)^[5].

ERRS dalej realizowała funkcję nadzorczą w ocenie środków makroostrożnościowych wprowadzanych przez organy krajowe. W niektórych przypadkach wydawała opinie na temat stosowania lub wzajemności takich środków. W sektorze bankowym, w ujęciu średnim, środki kapitałowe doprowadziły do zacieśnienia nastawienia polityki makroostrożnościowej w części państw należących do Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Wynikało to w szczególności ze wzrostu wskaźników antycyklicznego bufora kapitałowego. W przypadku innych środków sytuacja jest bardziej zniuansowana: w niektórych krajach nastąpiło poluzowanie nastawienia, a w innych zacieśnienie. Wprowadzono także szereg środków dotyczących kredytobiorców, chociaż nie były one konkretnie ukierunkowane na zacieśnienie lub poluzowanie nastawienia polityki makroostrożnościowej. Jeśli chodzi o wymogi w zakresie buforów kapitałowych w całym Europejskim Obszarze Gospodarczym, od czasu pandemii COVID‑19 nastąpiło ogólne obniżenie buforów ryzyka systemowego, ale zostało to w dużej części zrównoważone przez stworzenie antycyklicznych buforów kapitałowych o podobnej skali w ujęciu łącznym.

ERRS wypełniała swoje obowiązki w zakresie rozliczalności i sprawozdawczości wobec Parlamentu Europejskiego i społeczeństwa. Przewodnicząca ERRS uczestniczyła w wysłuchaniu publicznym przed Komisją Gospodarczą i Monetarną Parlamentu Europejskiego (ECON) 3 grudnia 2025, a także wzięła udział w dwóch poufnych spotkaniach z przewodniczącą i wiceprzewodniczącymi komisji ECON poświęconych zagrożeniom dla stabilności finansowej. Ponadto w omawianym okresie szef i zastępca szefa Sekretariatu ERRS wystąpili przed Parlamentem Europejskim podczas trzech tematycznych wysłuchań publicznych. W lipcu 2025 ERRS – w ramach rozliczania się z odpowiedzialności przed społeczeństwem – opublikowała raport roczny za 2024.

Stopka wydawnicza