Voorwoord

Met genoegen presenteer ik dit 15e jaarverslag van het Europees Comité voor systeemrisico’s (European Systemic Risk Board – ESRB) dat betrekking heeft op de periode van 1 april 2025 tot en met 31 maart 2026. Het ESRB heeft een wettelijke verplichting om dit verslag op te stellen in het belang van transparantie en verantwoording. Het verslag toont aan hoe het ESRB zijn mandaat heeft vervuld: systeemrisico’s voor de financiële stabiliteit in de Europese Unie in kaart brengen en beperken, en over zijn activiteiten rapporteren aan het Europees Parlement, de Raad van de Europese Unie en het bredere publiek.

Het mondiale klimaat was tijdens de verslagperiode uitzonderlijk onzeker. Geopolitieke spanningen, hernieuwde handelswrijvingen en de toegenomen onzekerheid over beleidsmaatregelen bleven de macrofinanciële omstandigheden in de Europese Unie (EU) beïnvloeden. Toch hebben de Europese economie en haar financiële stelsel veerkracht getoond in het licht van deze uitdagingen. Het behoud van deze veerkracht blijft essentieel, aangezien de risico’s voor de financiële stabiliteit nog steeds groot zijn. Het ESRB richtte zich op twee belangrijke factoren die deze veerkracht aanzienlijk zouden kunnen aantasten: macro-economisch risico en marktrisico.

De opvolging van het verslag van de Groep op hoog niveau inzake de evaluatie van het ESRB was een belangrijke mijlpaal tijdens de verslagperiode. In juni 2025 besloot de algemene raad van het ESRB over te gaan tot een meer holistische beoordeling van risico’s en kwetsbaarheden en tot bevordering van een systeembrede aanpak bij macroprudentieel beleid. Dit betekende dat de aandacht gericht moest worden op de entiteiten zelf en op alle activiteiten die van cruciaal belang zijn voor de financiële stabiliteit. Deze gewijzigde aanpak omvat de ontwikkeling van een systeembreed vermogen om top-down stresstests uit te voeren en om de macroprudentiële beleidsanalyse te integreren binnen de regelmatige beoordelingen van het ESRB.

Het ESRB heeft een verslag over cryptoactiva en gedecentraliseerde financiering en de gevolgen ervan voor de financiële stabiliteit gepubliceerd. De algemene raad heeft ook de Aanbeveling betreffende stablecoin-stelsels met meerdere uitgevers waarbij een uitgever uit een derde land betrokken is aangenomen. Dergelijke stelsels zijn per definitie kwetsbaar en brengen duidelijke risico’s voor de financiële stabiliteit van de EU met zich mee. Het is daarom belangrijk dat alle relevante autoriteiten, zoals de Europese Commissie, de Europese toezichthoudende autoriteiten en de nationale toezichthoudende autoriteiten, gevolg geven aan deze nieuwe ESRB-aanbeveling.

Het ESRB hanteert een sectoroverschrijdende en EU-brede benadering in zijn analyses van risico’s voor de financiële stabiliteit, zoals blijkt uit verschillende andere ESRB-rapporten die tijdens de verslagperiode zijn gepubliceerd. De EU-risicomonitor voor niet-bancaire financiële intermediairs 2025 biedt een alomvattende systeembrede beoordeling van kwetsbaarheden in de sector beleggingsfondsen, waarbij wordt gewezen op een verhoogde hefboomwerking, aanhoudende liquiditeitsrisico’s en toenemende verwevenheid. In twee rapporten van het ESRB die samen met de ECB zijn opgesteld – over de risico’s voor de financiële stabiliteit van de verwevenheden tussen banken en de sector niet-bancaire financiële intermediatie, en over de risico’s van geo-economische versnippering – wordt onderzocht hoe schokken zich over sectoren en grenzen heen kunnen verspreiden en hoe geopolitieke ontwikkelingen, beleidsonzekerheid en versnippering het systeemrisico kunnen versterken. Bovendien geeft het rapport van het wetenschappelijk adviescomité over kunstmatige intelligentie en systeemrisico’s toekomstgericht inzicht in de wijze waarop technologische veranderingen bestaande kwetsbaarheden kunnen versterken of nieuwe bronnen van systeemrisico’s kunnen creëren.

De werkzaamheden van het ESRB steunen op de inzet en deskundigheid van veel personen van de bij het ESRB aangesloten instellingen, adviesorganen en het secretariaat van het ESRB. Ik wil graag de vele medewerkers in de ESRB-gemeenschap hartelijk bedanken. Ook spreek ik mijn oprechte dank uit aan Pablo Hernández de Cos, die afscheid neemt in zijn rol als voorzitter van het technisch adviescomité. Ik wil ook Mário Centeno, gouverneur van Banco de Portugal, en José Manuel Campa, voorzitter van de Europese Bankautoriteit, bedanken voor hun bijdragen aan de werkzaamheden van de algemene raad en het stuurcomité. Tot slot wil ik graag Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, bedanken voor zijn waardevolle steun en inzet als lid van de algemene raad.

Christine Lagarde
Voorzitter van het Europees Comité voor systeemrisico's

Samenvatting

De verslagperiode voor dit jaarverslag begon op 1 april 2025 en eindigde op 31 maart 2026.

Tijdens deze periode heeft het Europees Comité voor systeemrisico’s (ESRB) zijn reguliere activiteiten uitgevoerd om de kwetsbaarheden en risico’s voor de financiële stabiliteit in kaart te brengen en te beoordelen.

De risico’s voor de financiële stabiliteit in de EU bleven in 2025 en begin 2026 hoog, maar het financieel stelsel als geheel bleek veerkrachtig. Tijdens de verslagperiode werd het landschap van de financiële stabiliteit in de EU gevormd door een zeer onzeker extern klimaat, met handelswrijvingen en geopolitieke spanningen, die de financiële markten en de economie drukten. Hoewel de oplossing van sommige handelsgeschillen en de sluiting van nieuwe handelsovereenkomsten de beleidsonzekerheid in de tweede helft van 2025 hielpen verminderen, hebben de hernieuwde geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten begin 2026 de neerwaartse risico’s voor de economische groei verergerd. Ondanks de mondiale tegenwind bleven de financiële en economische omstandigheden in de EU over het algemeen vrij robuust. Dit ondersteunde de balansen van huishoudens en bedrijven op geaggregeerd niveau en resulteerde in beperkte kredietverliezen voor een goed gekapitaliseerd en winstgevend banksysteem. Niet-bancaire financiële instellingen waren in staat om de marktvolatiliteit op te vangen en belangrijke financiële infrastructuren bleven soepel functioneren, zelfs in het licht van verhoogde cyber- en geopolitieke risico's. Hoewel deze veerkracht van het financieel stelsel de voordelen van de versterkte regelgeving na de crisis onderstreept, blijft het essentieel om nauwlettend toe te zien op geconcentreerde blootstellingen (bijv. in specifieke sectoren, activaklassen en financieringsmarkten), markt- en liquiditeitsrisico’s en de mogelijkheid van plotselinge veranderingen in de risicobereidheid.

In de toekomst kunnen verschillende ongunstige scenario’s de financiële stabiliteit in gevaar brengen door bestaande kwetsbaarheden te versterken. De escalatie van conflicten in het Midden-Oosten of de verslechtering van het mondiale risicosentiment kan leiden tot scherpe en wanordelijke marktcorrecties, die door een zwakker vertrouwen en hogere financieringskosten aan de reële economie kunnen worden doorgegeven. De druk als gevolg van de hogere grondstoffenprijzen en de versnippering van de toeleveringsketen tegen het einde van de verslagperiode heeft opnieuw de gevoeligheid van het financieel stelsel voor mondiale schokken en het risico van abrupte correcties op de financiële markten, en voor inflatieverwachtingen aan het licht gebracht. Financiële instellingen zouden te maken kunnen krijgen met grotere financierings- en liquiditeitsbeperkingen, deels als gevolg van verdere potentiële renteherzieningen, naast grens- en sectoroverschrijdende uitstralingseffecten. Tegelijkertijd beperken de gematigde groeivooruitzichten op middellange termijn, de hoge overheidsschuld in sommige EU-lidstaten en de stijgende uitgaven voor veiligheid de begrotingsruimte en vergroten ze de bezorgdheid over de houdbaarheid van de schuld. Bovendien kunnen cyberrisico’s kritieke financiële infrastructuur en operationele continuïteit wezenlijk verstoren. De risico’s voor de macrofinanciële vooruitzichten houden nauw verband met kwetsbaarheden in de financiële sector, die elkaar wederzijds kunnen versterken en het algehele systeemrisico kunnen vergroten.

In 2025 bleef het ESRB de risico’s van de sector niet-bancaire financiële intermediatie (NBFI) monitoren. De risicomonitor 2025 voor de NFBI-sector in de EU wees op toenemende cyclische en structurele kwetsbaarheden, een aanhoudend systeemliquiditeitsrisico, verhoogde hefboomwerking en verwevenheid in delen van de NBFI-sector, een toenemende concentratie van blootstellingen en grensoverschrijdende verbanden.^[1] Deze werden vastgesteld aan de hand van diepgaande analyses van de onderlinge afhankelijkheden tussen de particuliere financiële markten en de banksector, de hefboomwerking van hedgefondsen, vastgoedbeleggingsfondsen en financiële instellingen binnen concernverband, alsook aan de hand van actuele werkzaamheden met betrekking tot recente perioden van marktstress, hervormingen van het pensioenstelsel en synthetische securitisatie.

In datzelfde jaar heeft het ESRB zijn systeembrede instrumentarium voor stresstests verder ontwikkeld. Het ESRB heeft de Europese Autoriteit voor effecten en markten (ESMA) ongunstige scenario’s voor sectorale stresstests aangeleverd, te weten de richtsnoeren voor stresstests voor geldmarktfondsen in 2025 en de stresstest voor centrale tegenpartijen in 2026. Deze ongunstige scenario’s houden rekening met staartrisico’s die voortvloeien uit verhoogde geopolitieke spanningen, schokken in de grondstoffenprijzen en de inflatie, abrupte correcties van de activaprijzen en de daarmee gepaard gaande liquiditeitsproblemen. Tegelijkertijd heeft het ESRB ook besloten een instrument voor top-down stresstests voor het financiële stelsel van de EU te ontwikkelen, dat voortbouwt op het ISA-model (interconnected system-wide stresstest analytics) van de ECB. Dit instrument zal worden gebruikt om versterkingsmechanismen te beoordelen, zowel binnen als tussen sectoren bij gebruikelijke scenario’s, en om frequentere, flexibelere systeembrede risicobeoordelingen te ondersteunen.

Het ESRB zette ook zijn werkzaamheden aan verschillende belangrijke sector- en grensoverschrijdende beleidsdossiers voort. In juni 2025 benadrukte de algemene raad het belang van een systeembreed perspectief bij het vervullen van het mandaat van het ESRB om macroprudentieel toezicht op het financiële stelsel van de EU uit te oefenen en aldus bij te dragen tot de preventie of beperking van systeemrisico’s voor de financiële stabiliteit.^[2],[3]

Een van de doelstellingen van het ESRB is het helpen aanpakken van de opbouw van kwetsbaarheden en risico’s die van invloed zijn op het Europese financiële stelsel als geheel. Daartoe is het ESRB actief blijven deelnemen aan twee pan-Europese groepen die zijn opgericht om cyberkwetsbaarheden aan te pakken die van invloed kunnen zijn op het financiële stelsel. Ook heeft het ESRB zijn risicogroeimodel, dat deel uitmaakt van zijn instrumentarium voor de beoordeling van de macroprudentiële beleidskoers van zijn leden, verbeterd en verfijnd.

In overeenstemming met de activiteitsgerichte benadering van zijn werkzaamheden was het ESRB tijdens de verslagperiode ook betrokken bij een reeks onderwerpen die erop gericht waren het regelgevingskader te versterken, met ofwel een systeembreed ofwel een sectorspecifiek perspectief. Wat securitisatie en cryptoactiva betreft, heeft het ESRB zijn bezorgdheid geuit over het voorstel van de Europese Commissie om (her)verzekeringsmaatschappijen toe te staan niet-volgestorte garanties te verstrekken in het kader van eenvoudige, transparante en gestandaardiseerde synthetische securitisatie. Ook heeft het ESRB een aanbeveling gedaan over stablecoin-stelsels met meerdere uitgevers waarbij een uitgever uit een derde land betrokken is, waarin de Commissie wordt verzocht de regelingen niet als toelaatbaar te beschouwen op grond van het huidige MiCAR-kader^[4], of anderszins passende waarborgen te ontwikkelen om de risico’s voor de financiële stabiliteit die uit dergelijke stelsels voortvloeien, te beperken. Wat centrale clearing betreft, heeft het ESRB op twee ESMA-raadplegingen gereageerd. In de eerste reactie, over clearingdrempels, steunde het de algemene aanpak van de ESMA om de clearingdrempels opnieuw te kalibreren en toonde het zich ingenomen met de gestructureerde, gegevensgestuurde aanpak die aan de raadpleging ten grondslag ligt. In de tweede reactie, betreffende de vereisten inzake margetransparantie, steunde het ESRB de verbetering van de transparantie in de hele clearingketen. Daarnaast heeft het ESRB de Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen advies verstrekt over richtsnoeren inzake toezichtbevoegdheden om kwetsbaarheden in de liquiditeit te verhelpen. Ten slotte heeft het ESRB de mogelijkheid onderzocht om op kredietnemers gebaseerde maatregelen voor de markt voor commercieel onroerend goed vast te stellen door middel van drie mogelijke instrumenten, namelijk i) een maatregel voor de bepaling van inkomensreikwijdte op bedrijfsniveau die bedoeld is om het vermogen van een kredietnemer om schulden af te lossen te bepalen, ii) een maatregel voor de bepaling van de financieringsreikwijdte op bedrijfsniveau die buitensporige hefboomwerking zou kunnen beperken, en iii) een maatregel voor de bepaling van de zekerheidreikwijdte die de vorm zou kunnen aannemen van loan-to-value (LTV)-limieten.^[5]

Het ESRB bleef een toezichthoudende rol spelen bij de beoordeling van door nationale autoriteiten genomen macroprudentiële maatregelen, waarbij het in sommige gevallen advies uitbracht over het gebruik en/of de wederkerigheid ervan. In de banksector resulteerden kapitaalmaatregelen gemiddeld in een strakker macroprudentieel beleid in een aantal landen van de Europese Economische Ruimte, met name als gevolg van stijgingen van de percentages voor anticyclische kapitaalbuffers. Voor andere maatregelen is het beeld genuanceerder, waarbij sommige landen het beleid hebben versoepeld en andere juist aangescherpt. Ook werden een aantal op de kredietnemer gerichte maatregelen toegepast, hoewel deze niet specifiek te definiëren zijn in termen van verkrapping of versoepeling van het macroprudentieel beleid. Wat de kapitaalbuffervereisten in de gehele Europese Economische Ruimte betreft, zijn de systeemrisicobuffers sinds de coronapandemie over het geheel genomen gedaald, maar dit werd grotendeels gecompenseerd door de opbouw van anticyclische kapitaalbuffers van een vergelijkbare omvang op geaggregeerd niveau.

Het ESRB heeft voldaan aan zijn verantwoordingsplicht en rapportageverplichtingen jegens het Europees Parlement en de Europese burgers. De voorzitter van het ESRB heeft op 3 december 2025 een openbare hoorzitting voor de Commissie economische en monetaire zaken van het Europees Parlement (ECON) bijgewoond en aan twee vertrouwelijke vergaderingen deelgenomen met de voorzitter en vicevoorzitters van de ECON om risico’s voor de financiële stabiliteit te bespreken. Daarnaast spraken het hoofd en het adjunct-hoofd van het ESRB-secretariaat het Europees Parlement toe tijdens drie thematische openbare hoorzittingen gedurende de verslagperiode. In het kader van zijn verantwoordingsplicht tegenover het publiek heeft het ESRB in juli 2025 zijn jaarverslag over 2024 uitgebracht.

Impressum